İnternette Yazılı Reklam Hukuku

İnternet’in hangi tür mecra olduğu ve dolayısıyla da hangi kuralların İnternetteki reklam ve ilanlara uygulanacağına dair ciddi bir tanımsızlık hali içerdiğini düşündüğüm ve kısa süre önce yürürlüğe giren bir tebliğ söz konusu.

 

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı 13 Mart 2011’de Resmi Gazete’de “Ticari Reklam Ve İlanlarda Altyazı Ve Dipnotların Kullanılmasına İlişkin Usul Ve Esaslara Dair Tebliğ” yayınlamış.

 

Bu Tebliğ, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 16ncı, 17 nci ve 31 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmış. Tebliğ yayımı tarihinden itibaren 3 ay sonra yürürlüğe girdi.

 

Tebliğde amaç olarak, ticari reklam ve ilanlarda altyazı ve dipnotların kullanılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek ön görülmüş: tebliğin sözlü ve yazılı kelimeler, sayılar, görsel sunumlar, müzik ve ses efektleri dahil olmak üzere her türlü ticari reklam ve ilanı kapsadığına da metinde yer verilmiş.

 

Sorunları şöyle sıralayabiliriz ki: Tebliğ’deki Mecra tanımı:

 

Reklam ve tanıtım mesajını ileten ve o mesajı alma durumunda olan kişi, grup ya da topluluğun buluştuğu yeri, ortamı (televizyon, her türlü yazılı basın, internet, radyo, sinema gibi iletişim kanalları ile açık hava, basılı işler gibi reklam taşıyan malzemeler)

 

şeklinde yapılmış ve Dipnot tanımı da şöyle:

 

Yazılı mecralarda yayımlanan ticari reklam ve ilanlarda yer alan hususları açıklamak amacıyla metnin alt bölümüne yerleştirilen bilgiler

 

Altyazı tanımı ise şöyle:

 

Görsel mecralarda yayınlanan reklamlarda, çoğunlukla ekranın alt bölümüne yerleştirilen, sabit ve/veya hareketli olarak verilen yazılı bilgiler

 

Sonuçta, Tebliğ’de sürekli dipnot ve altyazıların görsel mecrada ya da yazılı mecrada nasıl olması gerektiğine ilişkin maddeler bulunuyor. Ancak mecra tanımında geçen internetin hangi mecra türü olduğu tebliğde bildirilmemiş: görsel mi, yazılı mı?

 

Bu ayrıma göre internet sitelerindeki reklamlardaki altyazı ve dipnotlarda da hangi maddelerin uygulanabilir olduğunu tespit etmemiz gerekiyor.

 

Öyle ki: İnternet hangi mecra türü olacaktır? Bu anlamda örneğin ikinci el ürün ilanlarının verildiği elektronik ticaret siteleri yazılı mecra sayılacak diye düşünüyorum. Ama video ve benzeri içerik sunan sitelerdeki altyazı şeklindeki veya video şeklindeki ilanların durumu ne olacak bunlar hangi kategoride değerlendirilecekler?

 

Kanaatimce tebliğin yazım stilinden anladigim kadariyla tv görsel medya olarak algilanirken, internet sanki yazılı mecra gibi düşünülmüş gibi duruyor ama daha once de söylediğim gibi bu bence cok acik değil maalesef.

 

Bunun da ötesinde Tebliğ’de Ticari reklam ve İlan da şöyle tanımlanmış:

 

Mal, hizmet veya marka tanıtmak, hedef kitleyi oluşturanları bilgilendirmek ve ikna etmek, satışını veya kiralanmasını sağlamak ya da arttırmak amacıyla reklam veren tarafından herhangi bir mecrada yayımlanan pazarlama iletişimi niteliğindeki duyuru

 

Tebliğ’deki genel maddelerde de:

 

Ticari reklam ve ilanlarda, tüketicinin satın alma kararını etkileyecek nitelikteki bilgilerin ortalama tüketicinin algılayabileceği sürede ve biçimde iletilmesi zorunludur. Ticari reklam ve ilanlarda yer alan altyazı ve dipnotlar; okunabilir, algılanabilir hızda ve büyüklükte verilmelidir.

Ticari reklam ve ilanlarda yer alan ana vaadin esaslı unsurları açık ve anlaşılır bir şekilde reklamın ana mesajında belirtilmelidir.

Ana vaadin esaslı unsuruna hiçbir suretle alt yazıda veya dipnotta yer verilemez

 

şeklinde tüm ilan ve reklamları ilgilendiren hükümler de söz konusudur.

 

Tebliğe aykırılığın sonuçları başlıklı 9. Maddeye göre ise: tebliğde açıklanan kurallara uyulmadan yapılan ticari reklam ve ilanlar, 4077 S.K. olan Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 16 ncı maddesi kapsamında değerlendirilecekmiş.

 

4077 Sayılı Tük. Kor. Kanunu’nun 16. Maddesi de şöyle diyor:

 

Ticari reklam ve ilanların kanunlara, Reklam Kurulunca belirlenen ilkelere, genel ahlaka, kamu düzenine, kişilik haklarına uygun, dürüst ve doğru olmaları esastır. Tüketiciyi aldatıcı, yanıltıcı veya onun tecrübe ve bilgi noksanlıklarını istismar edici, tüketicinin can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürücü, şiddet hareketlerini ve suç işlemeyi özendirici, kamu sağlığını bozucu, hastaları, yaşlıları, çocukları ve özürlüleri istismar edici reklam ve ilanlar ve örtülü reklam yapılamaz.

Aynı ihtiyaçları karşılayan ya da aynı amaca yönelik rakip mal ve hizmetlerin karşılaştırmalı reklamları yapılabilir. Reklam veren, ticari reklam veya ilanda yer alan somut iddiaları ispatla yükümlüdür. Reklam verenler, reklamcılar ve mecra kuruluşları bu madde hükümlerine uymakla yükümlüdürler.

 

Bu maddeye atıf yapan ceza hükümlerini içeren 25. Maddeye göre de:

 

Kanun’un 16 ncı maddesine aykırı hareket edenler hakkında Reklam Kurulu tarafından ihlalin niteliğine göre birlikte veya ayrı ayrı üç aya kadar tedbiren durdurma, durdurma, düzeltme veya altıbin Türk Lirası idarî para cezası uygulanır. 16 ncı maddeye aykırılık, ülke düzeyinde yazılı, sözlü, görsel ve sair araçlar ile gerçekleşmiş ise, idarî para cezası on katı olarak uygulanır.

 

Bu anlamda internet için ciddi bir belirsizlik doğurma tehlikesi olan bir tebliğ ile karşı karşıya olabiliriz diye düşünüyorum..