Türkiye’de İnternet Sansürünün Kronolojisi (2007–2026): Yasalar, Yasaklar ve Yavaşlatmalar
Türkiye’de internet sansürünün tarihi yalnızca hangi internet sitesinin ne zaman kapatıldığının listesi değildir. Bu tarih, erişim engelleme yetkisinin nasıl genişlediğini, içerik kontrolünün nasıl idari bir usule dönüştüğünü, haberleşmenin nasıl yavaşlatıldığını ve yargı kararlarının bu gidişatı ne ölçüde durdurabildiğini anlatır.
Bu kronoloji, 2007 tarihli 5651 sayılı Kanun’un getirdiği yapısal çerçeveden başlayarak 15 Ekim 2026 itibarıyla doğrulayabildiğimiz başlıca gelişmeleri özetliyor. Daha eski erişim engelleri de vardı; 2007 sansürün başlangıcı değil, mevzuatın kurumsallaşması bakımından esas aldığım dönüm noktasıdır. Her olayın hukuki mahiyeti aynı değildir: Kanun, idari karar, mahkeme kararı, teknik ağ müdahalesi ve hakkın ihlal edildiğine ilişkin sonradan verilen yargı kararı birbirinden ayrılmalıdır.
2007 — 5651 sayılı Kanun: İnternet için kalıcı bir engelleme mimarisi
4 Mayıs 2007’de kabul edilen ve 23 Mayıs’ta yayımlanan 5651 sayılı Kanun, internet yayınlarının düzenlenmesi, yer ve erişim sağlayıcıların sorumlulukları ve belirli suç tipleri bakımından erişim engelleme usullerini düzenledi. Aynı dönemde YouTube’a erişim engelleri, bütün bir platformun belirli içerikler nedeniyle erişilemez kılınmasının sembolü hâline geldi. O günlerde “yalnızca suçla mücadele” diye anlatılan bu mekanizma, ilerleyen yıllarda defalarca değiştirilecek ve çok daha geniş içerik kategorilerini kapsayacaktı. 5651 sayılı Kanun.
2008–2010 — YouTube ve geniş kapsamlı platform yasakları
YouTube’a ilişkin erişim engelleri 2008’de yeniden yoğunlaştı ve uzun sürdü. Ekim 2010’da uzun süreli engel kaldırıldı. Sorun, tekil videolara ilişkin uyuşmazlıkların platformun tamamına yönelen yaptırımlarla çözülmeye çalışılmasıydı. AİHM, Cengiz ve Diğerleri/Türkiye (2015).
Bu dönem kişisel hafızamda da yer ediyor. 2010’da “İnternette Sansür Var mı?” diye yazarken henüz böylesine geniş ve çok katmanlı bir kontrol rejiminin kalıcılaşacağını ummak istemiyorduk.
2011 — “Güvenli İnternet” filtreleri ve kamusal itiraz
BTK’nın interneti filtrelemeye ilişkin girişimi yoğun sivil toplum protestolarına ve hukukî eleştirilere konu oldu. İlk aşamadaki zorunluluk tartışmalarının ardından Kasım 2011’de uygulamaya konulan “çocuk” ve “aile” profilleri isteğe bağlı hâle getirildi. Bu ayrım önemli: 2011’deki nihai uygulamayı tüm abonelere mecburi filtre gibi göstermek tarihsel bakımdan doğru değil. Tartışmanın esası ise devletin sınıflandırma ve filtre listeleri üzerindeki rolü ile şeffaflık eksikliğiydi. 2011 ABD Dışişleri Bakanlığı ülke raporu.
18 Aralık 2012 — AİHM: Ahmet Yıldırım/Türkiye
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Google Sites üzerinde bulunan tek bir siteyle ilgili engellemenin başka siteleri de erişilemez kılması nedeniyle AİHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine karar verdi. Bu karar, erişim engellemenin kapsamı ve kanunî güvenceler bakımından temel bir dönüm noktasıdır. AİHM karar özeti.
Mayıs–Haziran 2013 — Gezi: Alternatif habercilik ve çevrim içi ifade
Gezi protestoları boyunca sosyal medya, geleneksel medyadaki haber eksikliğini kapatan başlıca araçlardan biri oldu. Aynı dönemde sosyal medya paylaşımları nedeniyle gözaltılar ve soruşturmalar yaşandı. İnternet yalnızca haber ulaştıran bir araç değil, toplumsal olayların görünürlüğü üzerinde siyasî rekabetin yürütüldüğü bir alan hâline geldi. Freedom House, 2013 · Human Rights Watch, 2013.
Şubat–Haziran 2014 — Kanun değişiklikleri, Twitter ve YouTube engelleri
6 Şubat 2014 tarihli 6518 sayılı Kanun, 5651 çerçevesinde içerik çıkarma ve erişim engelleme mekanizmalarını değiştirdi. 20–21 Mart’ta Twitter, 27 Mart’ta YouTube Türkiye’de erişime engellendi. Anayasa Mahkemesinin ifade özgürlüğü yönünden verdiği kararlar sonrasında engeller kaldırıldı. Bu dönem, sosyal medya platformlarının idarî ve siyasî baskı karşısındaki konumunun değiştiği bir eşikti. Human Rights Watch, 2014 gelişmeleri · 5651 değişiklik geçmişi.
2015 — 5651 madde 8/A ve sosyal medya yavaşlatmaları
5651’e eklenen 8/A maddesi, millî güvenlik ve kamu düzeni gibi gerekçelerle gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde erişim engelleme ve içerik çıkarma mekanizmasına yeni bir alan açtı. Aynı yıl çeşitli kriz anlarında sosyal medya platformlarının yavaşlatılması raporlandı. Ben de 13 Ekim 2015’te ağ tarafsızlığı ve Facebook/Twitter yavaşlatmaları üzerine yazmıştım. Bir siteyi kapatmadan fiilen kullanılamaz hâle getirmek, erişim engellemenin teknik bakımdan farklı ama ifade özgürlüğü bakımından ciddi sonuçları olan bir türüdür. İFÖD’ün bant daraltma kronolojisi.
1 Aralık 2015 — AİHM: Cengiz ve Diğerleri/Türkiye
AİHM, YouTube’un uzun süreli engellenmesine ilişkin başvuruda, bilgi alma ve yayma özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetti. İnternet platformlarının yalnızca yayıncı değil, kullanıcılar için bilgiye erişim ve katılım ortamı olduğu vurgulandı. AİHM basın açıklaması.
2016 — Olağanüstü hâl, TİB’in kaldırılması ve teknik engeller
15 Temmuz darbe girişiminin ardından ilan edilen olağanüstü hâl döneminde basın ve iletişim alanında çok geniş müdahaleler yaşandı. Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı (TİB) kaldırıldı ve görevlerin önemli bir kısmı BTK yapısına aktarıldı. Erişim engelleme yetkilerinin ve bant daraltmanın hukukî dayanakları da değişti. Kurumun adının değişmesi, sansür araçlarının ortadan kalkması anlamına gelmedi. EngelliWeb bant daraltma araştırması · 5651 sayılı Kanun değişiklik tarihi.
29 Nisan 2017 – 15 Ocak 2020 — Wikipedia engeli ve anayasal düzeltme
Wikipedia’nın bütün dil sürümlerine Türkiye’den erişim 29 Nisan 2017’de engellendi. Anayasa Mahkemesi 26 Aralık 2019’da ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi; kararın uygulanmasıyla 15 Ocak 2020’de erişim yeniden sağlandı. İçeriğin bir kısmıyla ilgili uyuşmazlık, ülkenin tamamının bir ansiklopediye erişimini yaklaşık iki buçuk yıl ortadan kaldırmıştı. AYM basın açıklaması.
2018–2019 — İnternet yayıncılığında RTÜK lisans ve gözetim rejimi
2018’de 6112 sayılı Kanun’a eklenen 29/A maddesiyle internet üzerinden radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayıncılık için düzenleme genişletildi. 1 Ağustos 2019 yönetmeliği internet yayın lisansları ve RTÜK gözetimine ilişkin ayrıntıları belirledi. Böylece içerik kontrolü yalnızca web sitesi ve sosyal ağlar düzeyinde kalmadı; çevrim içi görsel-işitsel yayıncılığı da kapsayan ayrı bir idari çerçeveye kavuştu. RTÜK resmî yönetmelik metni.
29–31 Temmuz 2020 — 7253 sayılı sosyal medya düzenlemesi
7253 sayılı Kanun, sosyal ağ sağlayıcılarını ayrı bir hukukî kategori olarak tanımladı. Temsilci bulundurma, başvurulara cevap verme, raporlama ve çeşitli yaptırımlar gibi yükümlülükler getirdi. Kanunun kapsamı ile yaptırımlarının temel haklar üzerindeki etkisi tartışmaya açıldı. TBMM, 7253 sayılı Kanun.
2021 — Engelleme hacminin büyümesi
İFÖD’ün sonraki yıllarda derlediği veriler, 2021 sonunda Türkiye’den erişime engellenmiş alan adı ve site sayısının 574.798’e ulaştığını gösterdi. Bu veri siyasî içeriklerin sayısı olarak değil, farklı hukukî gerekçelere dayanan kümülatif erişim engelleme tespitleri olarak okunmalıdır. EngelliWeb 2025, tarihsel veriler.
13 Ekim 2022 — “Dezenformasyon” düzenlemesi
7418 sayılı Kanun ile Türk Ceza Kanunu’na 217/A maddesi eklendi. “Halkı yanıltıcı bilgiyi alenen yayma” suçunun unsurları, belirliliği ve ifade özgürlüğü üzerindeki caydırıcı etkisi yoğun tartışmalara konu oldu. Anayasa Mahkemesi 2023’te iptal istemini reddetti; bu karar, düzenlemeye yöneltilen eleştirilerin hukukî veya toplumsal bakımdan sona erdiği anlamına gelmiyor. TCK m.217/A · AYM açıklaması.
2023 — Ekşi Sözlük ve 5651 madde 9’un iptali
Ekşi Sözlük’e 2023’te uygulanan geniş erişim engeli, ifade özgürlüğü tartışmalarını yeniden alevlendirdi; Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı sonrasında yaklaşık bir yıl sonra erişim yeniden sağlandı. 11 Ekim 2023’te AYM, 5651 sayılı Kanun’un kişilik haklarına ilişkin 9. maddesindeki erişim engelleme rejimini hukuki belirlilik ve etkili güvenceler bakımından iptal etti; kararın ilanı ve yürürlük takvimi daha sonra gerçekleşti. AYM, E.2020/76, K.2023/172 · HRW, Ekim 2026 genel değerlendirme.
Ağustos–Ekim 2024 — Instagram, Roblox ve Discord
2 Ağustos 2024’te Instagram erişime kapatıldı; 10 Ağustos’ta engel kaldırıldı. 7 Ağustos’ta Roblox’a erişim engellendi; Discord ve Wattpad gibi hizmetler de 2024’te erişim engelleriyle karşılaştı. Kapatmanın yalnızca bir eğlence veya oyun hizmetini değil, içerik üreticilerinin, geliştiricilerin, işletmelerin ve kullanıcıların ekonomik ve kültürel faaliyetlerini de etkilediği görüldü. Reuters, Instagram · Roblox açıklaması · İFÖD 2025 değerlendirmesi.
Mart ve Eylül 2025 — Protesto dönemlerinde bant daraltma
19–20 Mart 2025 ve 8 Eylül 2025 dönemlerinde X, Instagram, Facebook, YouTube ve diğer iletişim hizmetlerinde ölçülen yavaşlatmalar, OONI’nin teknik analizine konu oldu. İFÖD, bu süreçlerde hesap engellemelerini, içerik kaldırmalarını ve erişim sınırlamalarını daha geniş bir dijital kontrol tablosu içinde değerlendirdi. 2025’te 232.441 alan adı ve web sitesine yönelik yeni engelleme tespit edildi; 2025 sonu kümülatif toplam 1.505.484 oldu. OONI teknik raporu · EngelliWeb 2025.
Nisan–Ekim 2026 — Sosyal ağlarda yaş doğrulama rejiminin kurulması
30 Nisan 2026’da kabul edilen 7578 sayılı Kanun ile 5651’de yapılan değişiklikler, sosyal ağlara çocukların erişimi ve yaş doğrulaması bakımından yeni yükümlülükler getirdi. 10 Ekim 2026’da yayımlanan yönetmelik, e-Devlet bağlantılı belirteçle yaş doğrulama mekanizmasının ana kurallarını ortaya koydu. 15 yaş altına hizmet verilmemesi, 15–17 yaş grubu için ayrıştırılmış hizmet ve yetişkinler dâhil yaş eşiklerinin doğrulanması, temel unsurlar arasında. 1 Kasım 2026 yürürlük tarihi henüz gelmedi; mevcut hesaplar için 31 Mart 2027 geçiş son tarihidir. Bu nedenle 15 Ekim 2026 itibarıyla yönetmeliği uygulanmaya başlamış gibi değil, yayımlanmış ve yürürlüğü beklenen düzenleme olarak değerlendirmek gerekir. Yönetmeliğin yayımlanmasına ilişkin haber · 5651 güncel metni.
Eylül–15 Ekim 2026 — Sosyal medya hesapları, haber siteleri ve medya mülkiyeti
Eylül 2026’da en az 1.270 X hesabı için Türkiye’den erişimi kısıtlama kararı verildiği İFÖD tarafından belgelendi; gazeteciler, hak örgütleri, haber kuruluşları ve sansürü izleyen hesaplar da etkilendi. 29 Eylül’de T24’ün internet sitesini ve X hesabını hedef alan engelleme kararı verildi. 12 Ekim’de Human Rights Watch, ARTICLE 19, İFÖD ve diğer kuruluşlar ortak bir açıklamayla erişim yasaklarına son verilmesi çağrısında bulundu. 14 Ekim’de ise Halk TV’ye soruşturma kapsamında kayyım atandı ve yayınları durduruldu. İlk olaylar internet erişimine, sonuncusu medya kuruluşunun faaliyet ve yönetimine ilişkin farklı mekanizmalardır; birlikte değerlendirilmeleri ise basın özgürlüğü üzerindeki birikimli etkiler nedeniyledir. Ortak açıklama · Associated Press, Halk TV.
Bu kronolojinin gösterdiği şey
Türkiye’de internete müdahalenin ilk aşaması ağırlıkla belirli sitelere ulaşamamakla görünür oluyordu. Bugün alan adı engeli, URL bazlı kaldırma, sosyal medya hesabının ülke içinden görünmez kılınması, bant daraltma, idari uyum baskısı, ceza soruşturmaları ve yaş doğrulaması yan yana işleyen farklı mekanizmalar hâline geldi.
Burada bütün erişim engellerinin hukuka aykırı olduğu veya her düzenlemenin aynı amaçla yapıldığı iddiasında değilim. Hukukçu olarak asıl dikkat ettiğim şey, iktidarın elindeki araçların genişlerken hak arama, şeffaflık, etkili yargı denetimi ve teknik mahremiyet güvencelerinin aynı ölçüde güçlenmemesi.
2007’de ilk internet yasaklarını konuşurken hangi sitenin neden kapatıldığını soruyorduk. 2026’da artık çok daha temel bir soruya gelmiş bulunuyoruz: Bir yurttaşın bilgiye erişmesi, soru sorması ve çevrim içi bir tartışmaya katılması ne ölçüde devletin kontrol ettiği teknik ve idarî eşiklere bağlı olacak?
Bu kronoloji, o sorunun tarihsiz olmadığını göstermek için hazırlandı. Yeni yasal düzenlemeler, yeni yargı kararları ve teknik uygulamalarla güncellenmesi gereken yaşayan bir kayıttır.
İlgili görüş yazım: Türkiye Artık Bir Demokrasi Değil.
English version: A Chronology of Internet Censorship in Turkey (2007–2026).