Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Tasarısı Üzerine Görüş Taslağı (2010)
8 Şubat 2010 tarihli görüş taslağı. Özgün Word belgesi, “İstanbul Barosu olarak görüşlerimiz” başlığını taşımaktadır; ancak sonunda yetkili kişinin adı ve imzası boş bırakılmıştır. Bu yüzden belgenin İstanbul Barosu’nun yetkili organlarınca onaylandığı, kuruma sunulduğu veya onun resmî görüşü olarak yayımlandığı doğrulanmamıştır. Bu arşiv kaydı, onaylı kurumsal görüş veya münferit Serhat Koç makalesi değildir. 2010 tarihli mevzuat ve tasarı değerlendirmesi bugünkü hukukî durum olarak kullanılmamalıdır. Dijital arşive aktarım: 9 Ekim 2026.
Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun Tasarısı — Görüş Taslağı
Gündemdeki Elektronik Ticaret Kanunu Tasarısı, Avrupa Birliği'nin 2000/31/EG sayılı Elektronik Ticaret Direktifi'ne uyum sağlanması amacıyla hazırlanmaktadır. Bu tasarı hakkında İstanbul Barosu olarak görüşlerimizi belirtmeden önce bilişim teknolojilerinin ülkemizdeki ticaret hayatına etkisine ilişkin olarak kısa saptamalarada bulunacağız.
Türkiye olarak bilişim teknolojileri ile tanıştığımız ilk günlerde biz hukukçular çok geçmeden pek çok önemli hususun hızla değişeceğini fark ettiğimiz bir sürece girmiştik. Öyle ki; küreselleşme sürecinin egemen olduğu günümüz ekonomilerinde internetin 1980’lerin sonundan itibaren sivil alanın yararlanacağı şekilde yeniden yapılandırılması ve telekomünikasyon alt yapılarının bir dizi düzenlemeler sonucu serbestleşmesinin önünün açılması gibi birtakım önemli gelişmeler sonunda, enformasyon ağları (şebekeleri) üzerinden işlerlik kazanan e-iş modellerinin gelişmeye başladığı göze çarpmaktaydı. Bu türden bilişim teknolojilerinin getirdiği nimetlerden faydalanmaya başladığımız zaman da önümüzde yepyeni bir dünyanın açıldığını görmüş olduk. Ancak bu andan itibaren tartışılmaya başlayan hukuki sorunlar, bizlerin eskiden karşılaştığımız klasik sorunlara da benzememekteydi. Yeni sorunlara da yeni çözümlerin gerektiği herkesin ortak fikri haline gelmişti. Bütün dünya ile aynı anda aynı sorunları tartışırken; yeni bir dünyada belki de yeni bir hukuk anlayışının da gerekliliği ortaya çıkmıştı. Bunun sonucunda ülke olarak elektronik ticaret alanını yetkin olarak kullanmaya başlamamızla artık bu konuda hukuki düzenlemelerin de zaruri olduğu tüm taraflarca kabul edildi.
Bu noktada tasarı hakkındaki detaylı görüşlerimizden önce altını çizerek ifade etmek isteriz ki; yapılacak düzenlemelerde göz önünde tutulması gereken nokta düzenlemelerin sektörün önünde engel teşkil edecek mahiyette olmaması ve yeni getirilecek düzenlemelerin kesinlikle sektörün rekabet gücünü de azaltmamasıdır. Ayrıca, düzenleme yapmak konusunda en az eylem içeren bir duruş sergilenmeli yani olabildiğince az düzenleme yapmak ile yetinmek gerekmektedir. Elektronik ticaretin önündeki en büyük engelin güven sorunu olduğunun bilincinden hareketle bu güveni tesis edebilecek özelliklere sahip sivil bir inisiyatif oluşturmanın denenmesi gerekmektedir. Bu anlamda Avrupa Birliği'nin 2000/31/EG "Bilgi Toplumu Hizmetlerinin, Özellikle Elektronik Ticaretin Ortak Pazardaki Bazı Yönleri Hakkında Direktifi"nde de yer alıp da ülkemizde düzenlenmeyen bilgilendirme zorunluluğu ve yine istenmeyen e-postalar yani 'spam' konuları bizce düzenleme bekleyen alanların başında gelmektedir. Tasarının da bu noktada önemli düzenlemelere yer verdiği görülmüş ve bunlar aşağıda ele alınmıştır.
Elektronik Ticaret'in Düzenlenmesi Hakkında Kanun Tasarısı üzerindeki görüşlerimiz, Türk Ticaret Kanunu'nun Genel Hükümleri'nde zaten düzenlenmiş bulunan hususların söz konusu tasarı ile yeniden düzenlemesine gidildiği noktasında yoğunlaşmaktadır. Aşağıda önce bu durumda gördüğümüz maddelere sonra da yenilik getirici maddelere değinilmiştir.
Tasarıda yer verilmesine rağmen genel hükümlerde de ifadesini bulan hallerin başında e-pazaryeri aracılı e-ticaret şeklindeki ağ yapılanmaları, “Internet temelli B2B (firmadan firmaya) e-ticaret” olarak tanımlanan yapıların düzenlenmesi gelmektedir. B2B e-ticaret modeli, KOBİ adı verilen küçük ve orta boy işletmelere hizmet sunan ağ yapılanmasıdır. Modelinin en belirgin özelliği, e-pazaryeri aracılığıyla çok noktadan çok noktaya, alıcı ile satıcı firmaları ticari bir topluluk olarak çevrimiçi yani 'online' olarak bir araya getirebilmesidir. Bilgi ve iletişim teknolojileri temelli günümüz küresel ekonomilerinde ‘Internet temelli B2B e-Ticaret modeli’ firmalar açısından ticaret yapmanın yeni bir yöntemi olarak gösterilmekteyken; özellikle gelişmekte olan ülke firmaları açısından bu model dış ticareti artırmada etkin bir araç olarak sunulmaktadır. Bununla birlikte pratikte yaşanan deneyimler, B2B e-ticaretin bu ülke firmalarına yeni dış ticaret olanakları yaratmadığını göstermektedir. Gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye de benzer bir sorunla karşı karşıyadır. Dolayısıyla temel problem, bu sorunun nasıl aşılacağıdır.
Uygulanmasında da sıkıntı bulunmayan ve açık hükümlere bağlanmış bulunan hususlardan olan şirketlerarası ticaret muameleleri yani 'B2B' hakkındaki hükümlere bu tasarıda yer verilmiştir. Bu durumda zaten Ticaret Kanunu'muzda yer alan 'basiretli tacir' ve devamındaki kavramlarla karşılanabilen hukuki problemlerin tekraren düzenlenmesi demektir. Bu türden, artık hukukumuzda yerleşmiş ve Yargıtay'ın da yeterli ve istikrarlı içtihatlarının bulunduğu alanların elektronik ticaret hakkında olacak bir kanunla tekrar düzenlenmesine ihtiyaç bulunmadığı kanaatindeyiz. Esas olarak, Türkiye’de B2B e-ticaretin ticaret yapma potansiyelini artırmaya dönük politika ve hukuki düzenleme oluşturma süreçlerine katkı sağlamak en önemli varış noktamız olmalıdır. Bu amaçla B2B e-Ticaret’i açısından önem taşıyan dinamikler –devlet, KOBİ’ler ve B2B e-ticaret siteleri– incelenerek bunlar arasındaki etkileşime uygunluk taşıyan ve aynı zamanda bunu sağlayan detaylı bir düzenlemeler bütününün ortaya çıkarılması gerekmektedir.
Yukarıda değindiğimiz istenmeyen e-postalar yani 'spam' konusunda tasarı bir yeniliğe gitmiş ve ticaret şirketlerince gönderilen e-postaların üyelikten çıkma hakkını sağlayan bağlantıyı; yani 'opt-out' seçeneğini içerdikleri taktirde bu e-postaların istenmeyen e-posta yani 'spam' niteliği taşımayacağını ifade etmiştir. Sadece bir defaya mahsus olarak bu şekilde e-posta gönderildiği taktirde bu e-postalar Tasarı'ya göre spam sayılmayacaklardır. Ancak ifade etmek gerekir ki; başarılı şekilde düzenlenmiş olduğunu düşündüğümüz bu maddelerin yeri Elektronik Ticaret Kanunu değil Elektronik Haberleşme Kanunu olmalıydı. Telekominikasyon Kurumu'nun birincil düzenlemeleri olması gereken bu hususların üzerine görüş bildirdiğimiz bu tasarıda yer alıyor olmaları bizce uygun değildir.
Tasarı'nın 12. maddesiyle değiştirilen 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 50. maddesinin beşinci fıkrasında da abone ve kullanıcılara artık önceden izin alınmadan, doğrudan pazarlama, siyasi propaganda veya cinsel içerikli SMS ve e-posta göndrilmesi şeklinde istek dışı haberleşme yapılamayacağını ifade ederek olumlu bir adım atılmış olduğu kanaatindeyiz. İzinsiz gönderilen istenmeyen elektronik posta nedeniyle sorumlulara 10 bin liradan 100 bin liraya kadar idari para cezası getirilmesi ve böylece söz konusu mesajlar için 'önceden izin' kuralı getirilmiş olması ve 'Ret' yerine 'ön izin' mefhumunun yerleştirilmesi bizim tarafımızdan da benimsenmektedir.
Ülkemiz gibi istenmeyen e-postaların oldukça yaygın olduğu ülkeler açısından oldukça yararlı görülen 'OPT-IN' denen sistemi getiren tasarının genel gerekçesinde de anıldığı gibi AB`nin 12 Temmuz 2002 tarihli 2002/58/AT sayılı `Elektronik Haberleşme Sektöründe Gizliliğin Korunması ve Kişisel Bilgilerin İşlenmesine İlişkin Direktifi`nin 13. maddesinde Elektronik Ticaret Direktifi'nden ayrılarak önceden izin alma yönteminin uygulanması kararı aldığı bilinmektedir. Alıcının ilk elektronik postadan sonra reddetme hakkı olarak tanımlanan `opt-out`, ABD ve Uzak Doğu`da kullanılırken elektronik iletilerin ilkinde dahi önceden izin alma şartı getiren `opt-in` sistemi AB`ye üye ülkelerin genelinde kullanılmaktadır. Tasarının istenmeyen e-postalar konusunda anılan bu hususlara uygun düşmekte olan seçimi açıklanan sebeplerle ülkemiz açısından da doğru tecih olarak görülmektedir.
5809 sayılı Kanun'un aboneliği düzenleyen 50. maddesinde şu anda izin şartı bulunmamaktadır. Sadece 'istek dışı' haberleşme halinde, abone ve kullanıcılara gelen her bir mesajı bundan sonrası için 'almayı reddetme hakkının' kolay bir yolla ve ücretsiz olarak sağlanması öngörülmektedir. AB mevzuatı ile uyum sağlanarak, bu tip 'istek dışı' haberleşmeyi abonenin her bir mesaj için 'reddi' yerine 'önceden izninin' alınması şartını getiren Elektronik Ticaret'in Düzenlenmesi Hakkında Kanun Tasarısı'nın bu düzenlemesi tarafımızca e-ticaretin dinamiklerine de uygun bulunmuştur.
Tasarının gerekçesinde ifade olunan istisna hali olarak esnaf-tacirlerin ticari faaliyetlerine ilişkin haberleşme ihtiyacı da gözönüne alındığında, ilk iletiden sonra kullanıcılara bunu almayı reddetme hakkı sağlayan sistemin kabul edilmesi ticari faaliyetlerin duyurulması gerekliliğini yerine getirmek konusunda zaruri olduğu için tarafımızca da doğru adım olarak karşılanmıştır.
Tasarıda, hizmet sağlayıcılarına elektronik sözleşmelerde belirlenen şekilde bilgi verme yükümlülüğünün getirilmiş olması sayesinde, elektronik hizmetin alıcısının satın alacağı mal ya da hizmeti tanıyabilmesinin ve onu yanıltabilecek bilgilerin önüne geçilmesinin sağlandığını düşünmekteyiz. Sözleşmenin sonradan erişilebilir kılınması ve hataların sonradan düzeltilmesine imkan verilmesinin amaçlandığı açık olan tasarıda, yükümlülüklerini yerine getirmeyen hizmet sağlayıcılarına 1000 liradan 15 bin liraya kadar idari para cezası verilmesinin öngörüleceği şeklindeki müeyyide de tasarının özüne uygundur. Hatırlatmak gerekir ki: 5651 Sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un 3. maddesinin 1. fıkrası da bu düzenlemeleri destekler nitelikte olarak: "İçerik, yer ve erişim sağlayıcıları, yönetmelikle belirlenen esas ve usûller çerçevesinde tanıtıcı bilgilerini kendilerine ait internet ortamında kullanıcıların ulaşabileceği şekilde ve güncel olarak bulundurmakla yükümlüdür." şeklinde düzenlenmiştir.
Tasarı da yer almayan ancak kanımızca önemli olan diğer bir husus ise yargılama sürecine ilişkin olarak alternatif uyuşmazlık çözümleri konusudur. Türkiye’deki yargılama sürecinin uzunluğu ve buna karşın ticari hayatttaki sürat göz önüne alındığında; alternatif uyuşmazlık çözüm mekanizmalarının geliştirilmesi önerilerimiz arasında bulunmaktadır. Öyle ki; Türk Hukuku'nda alternatif uyuşmazlık çözümlerinin elektronik ortamda da olmasını engelleyen bir düzenleme bulunmamaktadır. Aksine elektronik ortamda uyuşmazlık çözümünü destekleyen bir hukuk alt yapısının var olduğu düşünülebilir. Bu anlamda bilhassa elektronik ticarette yoğun hacmi yakalayan sektörün yapacağı sivil girişimler kanunlaştırma sürecinde de çok büyük önem taşımaktadır.
Tasarının içeriğinden bağımsız ama kapsamıyla ilgili olarak ayrıca değinmek gerekir ki; elektronik ticaretin uluslararası boyutu da dikkate alındığında, e-ticaretin geliştirilmesinde, elektronik imza ve elektronik sertifika gibi hukuki çözümlerle gerek duyulmaktadır. İnternet çağında halen eski ödeme sistemleri ile yetinmeyi doğru bulmak mümkün değildir. Sanal para olarak da adlandırılan farklı ödeme sistemlerinin hukuki olarak düzenlenmesi gerekmektedir.
Son söz olarak altı çizilmelidir ki; bizce bu yeni kanun tasarısında istenmeyen e-posta da denilen 'spam' hususundaki düzenlemeler dışında yeni bir gelişme sağlanmış ya da düzenleme getirilmiş değildir.
İstanbul Barosu adına Av. ……….. ………….
Tarihsel bağlam: TBMM’de 27 Aralık 2010 tarihinde kaydedilen 1/992 esas numaralı kanun tasarısı ile 2014 tarihli 6563 sayılı Kanun, çalışmanın sonraki mevzuat çerçevesini oluşturmaktadır. Arşiv metninin 8 Şubat 2010 tarihli olması, bu sonraki tasarı metniyle aynı sürümü değerlendirdiği anlamına gelmez.